Từ cuối năm 1979, Việt Nam đã đề nghị Liên Xô giúp đỡ khai thác thềm lục địa phía nam Việt Nam và xây dựng ngành công nghiệp dầu khí cho Việt Nam. Tháng 2-1980, căn cứ vào kết quả có được sau khi làm việc tại Việt Nam, nhóm chuyên viên Ủy ban Kế hoạch Nhà nước Liên Xô đã trình lên Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô các đề xuất khẳng định luận chứng địa chất và kỹ thuật xác đáng để giúp Việt Nam trong lĩnh vực dầu khí trên cơ sở thành lập một xí nghiệp liên doanh.

Ðây là thời điểm đất nước Việt Nam vừa trải qua những năm dài chiến tranh tàn phá và đang bị các nước công nghiệp hàng đầu thế giới cấm vận, nền kinh tế phát triển chậm và bấp bênh, lạm phát leo thang, hàng hóa, lương thực khan hiếm. Vì vậy, việc triển khai chương trình kỹ thuật phức tạp và tốn kém để thành lập một xí nghiệp có khả năng tiến hành thăm dò và khai thác nguồn hy-đrô các-bon trên thềm lục địa Việt Nam lúc này ẩn chứa nhiều rủi ro. Hơn nữa, từ năm 1968 đến năm 1980, công tác thăm dò địa chất trên thềm lục địa phía nam Việt Nam do các công ty dầu khí hàng đầu thế giới như Mobil, Shell, Bow Valley, Agip và Deminex tiến hành đều không mang lại hiệu quả, các diện tích thăm dò đều đã phải trả lại cho Chính phủ Việt Nam.

Mặc dù vậy, Hiệp định Việt - Xô về hợp tác trong lĩnh vực thăm dò địa chất và khai thác dầu khí trên thềm lục địa phía nam Việt Nam đã được ký kết ngày 3-7-1980 tại Mát-xcơ-va, và Hiệp định thành lập Xí nghiệp Liên doanh Việt - Xô đã được ký ngày 19-6-1981 và Xí nghiệp Liên doanh Vietsovpetro ra đời từ ngày ấy.

Chỉ sau một thời gian ngắn, trên một khu vực hoang vắng trước đây ở miền nam Việt Nam đã mọc lên khu cảng biển, hệ thống nhà kho, bãi thi công lắp ráp. Hai năm sau (năm 1983), giếng thăm dò đầu tiên bắt đầu khoan và tháng 5-1984 đã nhận được dòng dầu công nghiệp đầu tiên. Việc xây dựng các giàn cố định ngoài khơi đã cho phép chuyển sang giai đoạn khai thác dầu công nghiệp vào tháng 6-1986. Từ ngày thành lập cho đến khi bắt đầu khai thác dầu thương mại chỉ mất năm năm là một thành công kỷ lục mà ngay cả các công ty dầu khí hàng đầu thế giới cũng khó có thể vượt qua.

Ðến nay, Vietsovpetro đã xây dựng được một cơ sở chế tạo trên bờ và lắp ráp trên biển các giàn công nghệ cố định để khoan và khai thác dầu khí tầm cỡ lớn nhất nhì khu vực Ðông-Nam Á. Xí nghiệp đang sở hữu một đội tàu hiện đại với 20 đơn vị tàu thuyền, bao gồm tàu cẩu lắp ráp, tàu cứu hỏa, tàu lặn và tàu dịch vụ. Các cơ sở sản xuất công nghệ không chỉ đáp ứng đủ cho tất cả các nhu cầu của xí nghiệp, mà còn cho phép Vietsovpetro làm dịch vụ cho các công ty nước ngoài hoạt động tại Việt Nam. Viện Nghiên cứu khoa học và Thiết kế dầu khí biển thuộc Vietsovpetro được trang bị những máy móc và kỹ thuật hiện đại nhất, cùng đội ngũ cán bộ nghiên cứu với hơn 80 tiến sĩ và tiến sĩ khoa học làm việc. Hiện nay, tập thể lao động quốc tế đoàn kết này có hơn 6.000 cán bộ, công nhân viên, trong đó gần 500 người Nga.

Cơ sở sản xuất kỹ thuật khổng lồ này của Vietsovpetro được xây dựng nên bằng công sức lao động của biết bao thế hệ những người làm dầu khí Việt Nam, Liên Xô, LB Nga. Với trình độ chuyên môn vượt trội và lòng tận tụy hy sinh quên mình, các chuyên gia Việt - Nga đã cùng nhau kề vai sát cánh làm việc trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt, cùng giải quyết những nhiệm vụ kỹ thuật phức tạp nhất, hoàn thành kế hoạch sản xuất, các nhiệm vụ bổ sung và các dự án được giao.

Trong những năm qua và cho đến tận hôm nay, Vietsovpetro luôn là trường đào tạo cán bộ dầu khí thuộc mọi trình độ cho Việt Nam. Lãnh đạo Ðảng và Nhà nước Việt Nam đã nhiều lần khẳng định: Vietsovpetro là động lực chính cho sự phát triển dầu khí - một ngành công nghiệp hàng đầu đưa đất nước tiến lên con đường CNH, HÐH.

Việc thích nghi kịp thời với thực tĩễn trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế là một điều kiện tất yếu cho thành công của bất cứ công ty đa quốc gia nào. Hiện nay, Công ty cổ phần mở Zarubezhneft cùng với Tập đoàn Dầu khí quốc gia Việt Nam - đối tác tin cậy thủy chung đã được kiểm chứng qua thời gian, đang tiếp tục tìm kiếm những hình thức và phương hướng hợp tác hiệu quả mới. Có thể kể ra một số thành tựu của nỗ lực chung này: năm 2008 Công ty liên doanh Rusvietpetro (công ty này hiện đang khai thác thành công mỏ dầu tại khu tự trị Nhe-nhét-xki) được thành lập, hợp đồng dầu khí lô 04-3 trên thềm lục địa Việt Nam được ký. Sự kiện lịch sử có ý nghĩa quan trọng đối với hai quốc gia là việc ký kết hiệp định giữa Chính phủ nước Cộng hòa XHCN Việt Nam và Chính phủ LB Nga ngày 27-12-2010 gia hạn thời gian hoạt động của Vietsovpetro thêm 20 năm.

Ngày nay, Vietsovpetro không chỉ là nhà điều hành các dự án chung của Zarubezhneft và PetroVietnam, mà còn thường xuyên là nhà thầu độc lập triển khai các hợp đồng dầu khí, tham gia tích cực vào tìm kiếm các đối tác mới để sử dụng kinh nghiệm phong phú, năng lực sản xuất và nguồn cán bộ hùng hậu của mình, hợp tác chặt chẽ với các đối tác Việt Nam tiến hành công tác tìm kiếm các dự án mới tại Việt Nam, LB Nga và các nước thứ ba.

Ngoài ra, cần khẳng định rằng Vietsovpetro luôn đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong sự phát triển tổng thể mối quan hệ Việt - Nga, là người duy trì và gìn giữ tình đoàn kết anh em, tình đồng chí giữa hai dân tộc đã được củng cố và phát triển qua những năm chiến tranh thử thách gian khổ và cả những năm tháng lao động sáng tạo trong hòa bình. Những người lao động trong xí nghiệp liên doanh gắn kết với nhau không chỉ bằng hàng triệu tấn dầu khai thác, hàng tỷ USD lợi nhuận thu về cho Việt Nam và LB Nga, mà còn là những hoạt động từ thiện do Vietsovpetro thực hiện, là ý thức trân trọng, biết ơn những quân nhân Việt Nam, Liên Xô và LB Nga đã hy sinh khi thực thi nhiệm vụ.

Nhân dịp này tôi xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc đến các bạn bè Việt Nam, đến lãnh đạo Ðảng và Nhà nước Việt Nam đã quan tâm giúp đỡ cho các dự án liên doanh do chúng tôi cùng thực hiện với Tập đoàn Dầu khí quốc gia Việt Nam. Cảm ơn các đồng chí lãnh đạo Tập đoàn Dầu khí quốc gia Việt Nam và lãnh đạo Vietsovpetro qua các thời kỳ cũng như lãnh đạo tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu vì sự hợp tác và hỗ trợ trong những năm qua.

30 năm hợp tác cùng các đối tác Việt Nam trong khuôn khổ Vietsovpetro là một giai đoạn lịch sử đủ dài để có thể đánh giá kết quả hợp tác một cách khách quan. Với Việt Nam cũng như với LB Nga, hoạt động của Vietsovpetro là vô cùng hiệu quả. Những thắng lợi mới trong lao động, những dự án mới, những phát hiện dầu khí mới đang chờ đợi tập thể Vietsovpetro trong tương lai.

N.G. BRUNHICH Tổng Giám đốc Công ty cổ phần mở Zarubezhneft